Năng lực và điều kiện

• Đạo: Đường đi, hướng đi, lối làm việc, ăn ở.
• Đức: Theo Khổng Tử, sống đúng luân thường là có Đức. Theo Đạo (Lão tử) tu thân tới mức hiệp nhất với trời đất, an hoà với mọi người là có Đức.

Đạo đức được xem là khái niệm luân thường đạo lý của con người, nó thuộc về vấn đề tốt-xấu, hơn nữa xem như là đúng-sai, được sử dụng trong 3 phạm vi: lương tâm con người, hệ thống phép tắc đạo đức và trừng phạt đôi lúc còn được gọi giá trị đạo đức; nó gắn với nền văn hoá, tôn giáo, chủ nghĩa nhân văn, triết học và những luật lệ của một xã hội về cách đối xử từ hệ thống này.
Đạo đức thuộc hình thái ý thức xã hội, là tập hợp những nguyên tắc, qui tắc nhằm điều chỉnh và đánh giá cách ứng xử của con người trong quan hệ với nhau, với xã hội,với tự nhiên trong hiện tại hoặc quá khứ cũng như tương lai chúng được thực hiện bởi niềm tin cá nhân, bởi truyền thống và sức mạnh của dư luận xã hội . . .(trích từ Wikipedia tiếng Việt).
Thời xưa người ta thường phải "tầm sư học đạo" vì phương tiện, sách vở còn hiếm hoi và sự thông tin liên lạc rất hạn chế . . . người ta còn phải học hỏi lẫn nhau về điều hay lẽ phải  . . . để sống tốt đẹp với nhau, trường học thời đó bắt đầu dạy học từ đạo đức qua đó có câu "tiên học lễ hậu học văn" . . . 
Ngày nay với công nghệ thông tin phát triển, thì hiểu biết về đạo đức thì có thể nói ai cũng biết và nói được mà không cần tới trường lớp, tuy nhiên "lý thuyết vẫn chỉ là lý thuyết!", như câu nói: "nói thì dễ làm mới khó!", đọc để hiểu thì không khó nhưng để thực hiện thì "muôn vàn khó khăn", tuy nhiên sẽ chẳng là "khó khăn" gì với những người có "ý thức" (Theo Phân tâm học, tâm của con người chia làm hai là ý thức và vô thức. Duy thức học thì phân làm tám và ý thức là một trong tám phần đó. Như vậy, nhìn theo quan điểm nào thì ý thức cũng chỉ là một phần của tâm. Tuy vậy, ý thức rất năng động và có phạm vi hoạt động rất lớn.) theo Anna viết trên Yahoo thì ý thức là những gì thể hiện ra bên ngoài với tiềm thức là người có đạo đức tốt, hiểu biết thông thái biết suy nghĩ cho người khác và cho chình mình. là người có phẩm chất tư cách tốt.....như thế với người có ý thức là người thể hiện đạo đức.
Để dễ hiểu hơn tôi nhớ khoảng năm 1996, trong lần tập huấn nghiệp vụ sư phạm, Thầy Châu kim Lang (năm đó Thầy chuẩn bị về hưu) nhân nói về ý thức Thầy lấy thí dụ cụ thể như sau: trong nhà vệ sinh công cộng thường có tấm bảng nhắc nhở: "đi xong nhớ dội cầu", người có ý thức là người hội đủ hai yếu tố: "năng lực và điều kiện", tuy nhiên lúc đó trong nhà vệ sinh lại không có một cái xô nước nào, thế là hôm đó một nhà "trí thức" tuy có "năng lực" dội (nước) cầu, nhưng vì không có xô nước nên đành "mất ý thức" mà giữ nguyên hiện trường!